Młyn, rosyjska bateria i lotnik. Tak zmieniała się Krupka przez stulecia

Zanim stała się częścią Nasielska, Krupka była Małą Wioską z młynem, stawem i kilkoma domami. W tej okolicy rozegrały się walki, a rozwój kolei w sąsiednich Pieścirogach przyciągnął nowych mieszkańców. Urodził się tu także Kazimierz Karasiewicz, późniejszy operator filmowy i lotnik. Dawne mapy i spisy pokazują, jak zmieniały się zabudowa oraz granice osady.

• Młyn wodny dał osadzie nazwę i pierwsze domy
• Spisy i mapy pokazują, że granice Krupki nie były oczywiste
• Kolej zmieniła wieś, a Krupka znalazła się w granicach Nasielska

Młyn wodny dał osadzie nazwę i pierwsze domy

Nazwa Krupka pojawiła się w latach 70. XVIII wieku. Wcześniej osadę nazywano Małą Wioską. Należała do dóbr nasielskiego probostwa, a w 1773 roku prepozyt, ksiądz Nikodem Milewski, ufundował tam młyn wodny oraz cztery domy dla młynarza i wyrobników. Młyn stał około 500 metrów na północny zachód od dzisiejszego cmentarza parafialnego.

Osadę zaczęto nazywać Krupką, podobnie jak inne miejscowości związane z młynarstwem. Mielono tam zboże na mąkę, ale powstawała też krupa perłowa, czyli kasza wykorzystywana do przyrządzania popularnej niegdyś zupy.

Najstarszy znany plan Krupki pochodzi z 1807 roku. Na mapie sporządzonej przez francuskiego kartografa Ambrożego Tardieu zaznaczono młyn, staw młyński i trzy domy wyrobników. Plan powstał dla wojsk francuskich w związku z kampanią Napoleona z grudnia 1806 roku. W czasie walk Krupka była miejscem wielogodzinnego starcia. Rosyjska bateria artylerii broniła się tam do zmroku.

Kolejna zmiana nastąpiła w 1819 roku, po kasacie klasztoru kanoników regularnych w Czerwińsku. Jego dobra, w tym Krupka, przeszły na własność rządową. Zmienił się także status nasielskiego probostwa, które po 305 latach przynależności do klasztoru trafiło pod zarząd duchowieństwa diecezjalnego.

Więcej aktualności z Nowego Dworu Mazowieckiego znajdziesz na stronie głównej newsynowodworskie.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na newsynowodworskie.pl/wydarzenie.

Spisy i mapy pokazują, że granice Krupki nie były oczywiste

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego w 1827 roku Krupka liczyła sześć domów i 16 mieszkańców. W późniejszych źródłach nazwa nie zawsze obejmowała ten sam obszar. Rosyjscy kartografowie w okresie po powstaniu styczniowym rozciągali ją na całe zachodnie przedmieście Nasielska. Na mapie z 1885 roku Krupka została zaznaczona w miejscu odpowiadającym jej dzisiejszej lokalizacji, a mapa niemiecka z 1915 roku wskazywała osadę poprawniej.

Rozwój przyspieszył pod koniec XIX wieku, gdy przez sąsiednie Pieścirogi poprowadzono Kolej Nadwiślańską. W Krupce osiedlali się kolejarze, dorożkarze, woźnice i handlarze węglem. Przybywało domów, ale zabudowa powstawała przeważnie bez planów regulacyjnych i miała skromny charakter. Kolej dawała mieszkańcom pracę w okolicy oraz możliwość dojazdu do warszawskiego rynku pracy.

Spis z 1897 roku odnotował na obszarze dzisiejszej Krupki 87 osób: 39 mężczyzn i 48 kobiet. Historyk Ryszard Małowiecki szacował, że znajdowało się tam wtedy 18 zagród. Inne dane przyniósł spis z 1921 roku: wymieniono w nim cztery budynki i 20 mieszkańców. Zestawienie dotyczyło jednak samej osady młynarskiej, a nie Głębowa, które na rosyjskich mapach błędnie oznaczano jako Krupkę. Różnica w liczbach wynika więc także z tego, jaki obszar obejmowały poszczególne źródła.

Kolej zmieniła wieś, a Krupka znalazła się w granicach Nasielska

W 1930 roku Krupkę, Broninek, Nową Wieś i Pniewską Górkę włączono do Nasielska. Powierzchnia miasta wzrosła wówczas dwudziestokrotnie, do 882 hektarów. W opracowaniach historycznych jako uzasadnienie decyzji wskazywano zabezpieczenie terenów pod przyszły rozwój przestrzenny, a także dążenie do zmiany stosunków wyznaniowych w mieście, w którym znaczną część mieszkańców stanowili Żydzi. Sama Krupka zachowała rolniczy charakter; utrzymywano się tam głównie z pracy na roli i furmaństwa.

Wśród osób urodzonych w Krupce był Kazimierz Karasiewicz, syn furmana Teodora i Marianny z Ostaszewskich. Został operatorem filmowym Polskiej Agencji Telegraficznej, dokumentował walki na Zachodzie, a później służył jako lotnik w XII Armii Powietrznej Stanów Zjednoczonych. Otrzymał kilka amerykańskich odznaczeń wojennych.

Biografię Karasiewicza opracowali badacze dziejów Nasielska Zdzisław Suwiński i Tomasz Krasoń. Zawarli w niej zdanie, które odnosi się nie tylko do jego życiorysu:

„… nieważne skąd się pochodzi i kim się jest, zawsze można uczynić swe życie wyjątkowym” – napisali Zdzisław Suwiński i Tomasz Krasoń.

na podstawie: Urząd Miejski w Nasielsku.